«Πεδίο και Δομή: Ο κρυφός χορός μέσα στο πιάτο μας»

Στο προηγούμενο άρθρο(Διαβάστε εδώ το Πρώτο Μέρος: Το Πεδίο και η Δομή)εξετάσαμε το Πεδίο και τη Δομή ως δύο θεμελιώδεις διαστάσεις της ανθρώπινης ανάπτυξης. Το Πεδίο αναφέρεται στην εσωτερική αίσθηση ασφάλειας, σύνδεσης και αποδοχής που διαμορφώνεται μέσα από τις πρώτες σχέσεις της ζωής μας. Η Δομή αφορά την ικανότητα οργάνωσης της εμπειρίας, την ανάπτυξη ορίων, συνέπειας και κατεύθυνσης.

Αν και οι έννοιες αυτές φαίνονται αρχικά ψυχολογικές, εκφράζονται σε κάθε επίπεδο της ανθρώπινης ύπαρξης και λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης μας με το σώμα, το φαγητό και την υγεία. Ο τρόπος με τον οποίο τρώμε, αντιλαμβανόμαστε τις ανάγκες του οργανισμού μας, αναπτύσουμε τις συνήθειες μας ή ανταποκρινόμαστε στο στρες, δεν εξαρτάται μόνο από τη γνώση ή τη θέληση. Επηρεάζεται βαθιά από το κατά πόσο αισθανόμαστε ασφαλείς μέσα στον κόσμο μας και από το κατά πόσο διαθέτουμε την εσωτερική δομή που επιτρέπει τη μετατροπή μιας πρόθεσης σε σταθερή συμπεριφορά με μετρήσιμα αποτελέσματα.

Έτσι, όπως το Πεδίο και η Δομή διαμορφώνουν τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους και τη ζωή, διαμορφώνουν και τον τρόπο που σχετιζόμαστε με την τροφή. Το Πεδίο επηρεάζει την ποιότητα της σύνδεσης μας με τις ανάγκες του σώματος και την ικανότητα μας να λαμβάνουμε τροφή με αίσθηση ασφάλειας και επάρκειας. Η Δομή επηρεάζει την ικανότητα οργάνωσης των διατροφικών συνηθειών, τη συνέπεια, τα όρια και την αυτορρύθμιση. Όταν αυτά τα δύο επίπεδα βρίσκονται σε ισορροπία, η διατροφή μετατρέπεται σε πράξη φροντίδας και υποστήριξης της ζωής. Όταν διαταράσσονται, το φαγητό συχνά γίνεται πεδίο σύγκρουσης, αναπλήρωσης ή ελέγχου.

Η επίδραση του Πεδίου και της Δομής στη διατροφή φαίνεται σε ακραίες περιπτώσεις ή στις διατροφικές διαταραχές αλλά εκδηλώνεται και καθημερινά, μέσα από μικρές συμπεριφορές που συχνά θεωρούμε φυσιολογικές.

Όταν το Πεδίο είναι ασταθές, το φαγητό μπορεί να αποκτήσει έναν συναισθηματικό ρόλο. Κάποιος μπορεί να αναζητά φαγητό κάθε φορά που αισθάνεται μόνος, αγχωμένος ή απογοητευμένος, όχι επειδή πεινά πραγματικά αλλά επειδή το φαγητό προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση. Άλλοι μπορεί να δυσκολεύονται να απολαύσουν ένα γεύμα χωρίς ενοχές, μπορεί να τρώνε βιαστικά ή να νιώθουν ότι ποτέ δεν χορταίνουν πραγματικά, ακόμη και όταν το σώμα τους έχει λάβει αρκετή τροφή.

Η διαταραχή του Πεδίου μπορεί επίσης να εκδηλωθεί ως αποσύνδεση από τα σήματα του σώματος. Κάποιος ξεχνά να φάει για ώρες και αργότερα καταναλώνει υπερβολική ποσότητα τροφής ή δυσκολεύεται να αναγνωρίσει αν αυτό που νιώθει είναι πείνα, άγχος, κόπωση ή συναισθηματική ανάγκη.

Όταν η Δομή είναι αδύναμη, οι δυσκολίες εμφανίζονται κυρίως στην οργάνωση και στη συνέπεια. Το άτομο μπορεί να γνωρίζει πολύ καλά τι θα ήταν ωφέλιμο για την υγεία του, αλλά δυσκολεύεται να το εφαρμόσει στην πράξη. Παραλείπει γεύματα, τρώει σε ακανόνιστες ώρες, καταφεύγει συστηματικά σε πρόχειρες λύσεις ή ξεκινά διατροφικά προγράμματα τα οποία εγκαταλείπει λίγες ημέρες αργότερα.

Η αδυναμία της Δομής ενδέχεται να εκδηλωθεί και ως συνεχής αναβλητικότητα: «Θα ξεκινήσω από Δευτέρα», «Θα προσέξω μετά τις γιορτές», «Θα οργανωθώ όταν έχω περισσότερο χρόνο». Η πρόθεση υπάρχει, αλλά δυσκολεύεται να μετατραπεί σε σταθερή συμπεριφορά.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η Δομή υπεραντισταθμίζει ένα ασταθές Πεδίο. Τότε η σχέση με το φαγητό γίνεται υπερβολικά ελεγχόμενη. Το άτομο μετρά συνεχώς θερμίδες, φοβάται να παρεκκλίνει από το πρόγραμμα, χωρίζει τις τροφές σε «καλές» και «κακές» και βιώνει έντονο άγχος όταν χάνει τον έλεγχο. Εξωτερικά φαίνεται πειθαρχημένο, εσωτερικά όμως η διατροφή έχει μετατραπεί σε μηχανισμό διαχείρισης της ανασφάλειας.

Τέλος, όταν το Πεδίο και η Δομή λειτουργούν με ικανοποιητική ισορροπία, το φαγητό παύει να είναι πεδίο μάχης. Το άτομο μπορεί να αναγνωρίζει την πείνα και τον κορεσμό του, να απολαμβάνει την τροφή χωρίς ενοχές, να οργανώνει τις διατροφικές του συνήθειες χωρίς υπερβολικό έλεγχο και να επιστρέφει εύκολα στην ισορροπία ακόμη κι όταν παρεκκλίνει περιστασιακά.