Γιατί σταματήσαμε να μαγειρεύουμε

Υπάρχει μια σιωπηλή επιδημία εδώ και χρόνια στις κουζίνες μας. Σταματήσαμε να μαγειρεύουμε. Ή μάλλον, αφήσαμε το μαγείρεμα να γλιστρήσει από τα χέρια μας, μεταξύ υποχρεώσεων και οθονών, μεταξύ κόπωσης και αφόρητης ευκολίας που μας προσφέρεται σε κάθε γωνιά. Τα έτοιμα γεύματα, οι παραγγελίες, τα delivery δεν αποτελούν απλώς επιλογή. Είναι η προβολή μιας βαθύτερης κρίσης στη σχέση μας με τη φροντίδα, την παρουσία και τον εαυτό μας.

Η κόπωση του σύγχρονου ανθρώπου είναι πραγματική, ο ελεύθερος χρόνος είναι λιγοστός και κανείς δεν υποχρεούται να μετατρέπει κάθε γεύμα σε τελετουργία. Αλλά όταν η ιδέα του να ετοιμάσεις κάτι με τα ίδια σου τα χέρια φαίνεται σχεδόν παράδοξη ή πολυτελής ή ντεμοντέ τότε κάτι έχει ανατραπεί βαθύτερα από ό,τι αντιλαμβανόμαστε.

Το φαγητό ως μνήμη σώματος

Η σχέση μας με το φαγητό δεν ξεκινά στο σούπερ μάρκετ ούτε στην εφαρμογή delivery. Έχει ρίζες στο παρελθόν, στην ιστορία ενός τόπου και μιας γης, στην κουζίνα που μεγαλώσαμε, στις μυρωδιές που ακόμα μας μεταφέρουν σε άλλη εποχή, στο χέρι που μας έδινε κάτι ζεστό όταν το σώμα ή η ψυχή πονούσε. Το φαγητό είναι από τους πρώτους τρόπους που μάθαμε να κατανοούμε την ασφάλεια, τη σύνδεση, την αγάπη ως βιωμένη εμπειρία και όχι ως αφηρημένη έννοια.

Γι' αυτό, οι διατροφικές μας συνήθειες δεν είναι ποτέ μόνο διατροφικές. Κουβαλούν ιστορία οικογενειακή, συναισθηματική, σωματική. Αυτό που επιλέγουμε να τρώμε, ο τρόπος που το τρώμε, και η στιγμή που σταματάμε να μαγειρεύουμε, αφηγούνται κάτι για το που βρισκόμαστε εσωτερικά ακόμα και αν δεν το ονοματίζουμε.

"Όταν το φαγητό γίνεται αυτόματο, συχνά σημαίνει ότι κάτι άλλο, βαθύτερο, έχει κι αυτό γίνει αυτόματο."

Η προσφυγή στο έτοιμο γεύμα μπορεί να πηγάζει από πολλές και διαφορετικές αιτίες: από εξάντληση, πολλές φορές δικαιολογημένη, από απουσία χρόνου, από την ανάγκη για ανάπαυση σε μια ζωή που δεν σταματά. Αυτές οι ανάγκες είναι απολύτως αξιοσέβαστες. Αλλά μερικές φορές, πίσω από αυτές, υπάρχει κάτι που δεν εκφράζεται τόσο εύκολα: μια αποσύνδεση από τη δημιουργικότητά μας, μια δυσκολία στη φροντίδα του εαυτού που εκδηλώνεται ακριβώς στο σημείο όπου η φροντίδα γίνεται χειροπιαστή. Και πάνω από όλα, υπάρχει η αδιαμφισβήτητη επιρροή μιας βιομηχανίας που έχει επενδύσει πολύ στο να μας πείσει ότι το μαγείρεμα είναι βάρος αντί για δώρο.

Κι εδώ βρίσκεται το βαθύτερο παράδοξο: το μαγείρεμα είναι μια από τις ελάχιστες πράξεις καθημερινής ζωής που επιβάλλουν την παρουσία. Κόβεις, μυρίζεις, δοκιμάζεις, διορθώνεις. Δεν υπάρχει χώρος για απόσπαση αλλά μόνο η συγκεκριμένη στιγμή, αυτά τα υλικά, αυτή η πράξη δημιουργίας από το μηδέν.

Υπάρχει όμως και η αντίθετη παγίδα, εξίσου ύπουλη: ο υπερέλεγχος που μεταμφιέζεται σε δόγμα. Vegan, paleo, κετογονική, carnivore, οι διατροφικές φιλοσοφίες πολλαπλασιάζονται και μαζί τους οι ενοχές, οι αποκλεισμοί, οι άκαμπτες κατηγοριοποιήσεις. Όταν η δίαιτα μετατρέπεται σε ταυτότητα, όταν γίνεται ο τρόπος που ορίζουμε τον εαυτό μας και κρίνουμε τους άλλους, έχουμε αντικαταστήσει την εσωτερική σοφία με μια νέα μορφή εξωτερικής επιταγής.

Η πραγματική θρέψη δεν πηγάζει από την αυστηρή συμμόρφωση σε κάποιο σύστημα, όσο επιστημονικά θεμελιωμένο κι αν παρουσιάζεται. Πηγάζει από έναν διαρκή, ζωντανό διάλογο με το σώμα μας και με το περιβάλλον, με αυτό που ζητά σε κάθε εποχή, σε κάθε φάση, σε κάθε διαφορετική ανάγκη.

Επιστροφή στην κουζίνα ως συνειδητή επιλογή

Δεν χρειάζεται να γίνεις σεφ ούτε να μετατρέψεις κάθε γεύμα σε φιλοσοφικό γεγονός. Πρόκειται για κάτι πιο ουσιαστικό και ταπεινό: να επιστρέψεις στο μαγείρεμα ως πράξη επίγνωσης και αυτοφροντίδας. Να ανακαλέσεις τι έφτιαχναν οι άνθρωποι που σε διαμόρφωσαν και γιατί. Να αναρωτηθείς τι χρειάζεται πραγματικά το σώμα σου προτού το αποφασίσει κάποιος αλγόριθμος στη θέση σου. Να αντισταθείς, έστω και μόνο μερικές φορές, στη λογική που ανάγει την ευκολία σε ύψιστη αξία.

"Το μαγείρεμα είναι μια από τις λίγες πράξεις αγάπης που συνδέουν ταυτόχρονα το σώμα, τον νου και κάποιον άλλον, ακόμα κι όταν μαγειρεύεις μόνο για σένα."

Η κουζίνα δεν είναι απλώς ένας λειτουργικός χώρος. Είναι ένας από τους ελάχιστους τόπους της καθημερινότητας όπου η αργή, ενσώματη, δημιουργική παρουσία δεν απαιτεί δικαιολόγηση. Και στον κόσμο που ζούμε όπου σχεδόν τα πάντα μας ζητούν να είμαστε γρήγοροι, αποτελεσματικοί, συνδεδεμένοι αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι, ίσως, μια από τις πιο ήσυχες μορφές αντίστασης και ελευθερίας.Γιατί η επιλογή του τι τρώμε δεν είναι μόνο προσωπική είναι βαθύτατα πολιτική. Κάθε φορά που επιλέγουμε συνειδητά τι μπαίνει στο πιάτο μας, ασκούμε μια μορφή κυριαρχίας που ξεπερνά τα όρια του εαυτού μας. Διαμορφώνουμε την υγεία μας και άρα το κόστος που θα πληρώσει το σώμα μας στο μέλλον. Στηρίζουμε ή απορρίπτουμε ολόκληρα παραγωγικά συστήματα. Ψηφίζουμε με κάθε γεύμα, για τον τύπο οικονομίας και κοινωνίας που θέλουμε να κληροδοτήσουμε. Το φαγητό,με άλλα λόγια, είναι ένα από τα λίγα πεδία όπου η καθημερινή πράξη και η μακροπρόθεσμη πολιτική βούληση συναντώνται στο ίδιο τραπέζι.