Ο Τίμυ και η Ανίτα: Δύο Ιστορίες, Μία Αλήθεια

Υπάρχουν ιστορίες που η επιστήμη δεν μπορεί ακόμα να εξηγήσει πλήρως κι αυτό ακριβώς τις κάνει τόσο ενδιαφέρουσες. Πρόκειται για καταγεγραμμένες περιπτώσεις που μας υπενθυμίζουν πόσο λίγα γνωρίζουμε για τη σχέση ανάμεσα στον νου και το σώμα. Δύο από αυτές ξεχωρίζουν.

Η πρώτη αφορά έναν μικρό αγόρι, γνωστό στη βιβλιογραφία ως «Τίμμυ», ο οποίος είχε διαγνωστεί με Διαταραχή Διαχωριστικής Ταυτότητας — μια σπάνια κατάσταση κατά την οποία διαφορετικές προσωπικότητες συνυπάρχουν μέσα στο ίδιο άτομο. Ο Τίμμυ αναφέρεται ότι είχε 10-12 τέτοιες ταυτότητες. Κάθε μια από αυτές είχε τη δική της γλώσσα, τις δικές της συνήθειες, τον δικό της τρόπο να κινείται στον κόσμο. Μέχρι εδώ, δεν είναι κάτι που συναντάται για πρώτη φορά στην επιστήμη της ψυχολογίας, πρόκειται για καλά τεκμηριωμένα περιστατικά. Αυτό όμως που κάνει αυτήν την περίπτωση ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η συνέχεια. H κύρια προσωπικότητα του Τίμμυ ήταν σοβαρά αλλεργική στον χυμό πορτοκαλιού. Λίγα λεπτά μετά την κατανάλωση εμφανίζονταν κνίδωση, εξανθήματα και πρήξιμο, μια αντίδραση του ανοσοποιητικού αδιαμφισβήτητα μετρήσιμη και ορατή. Ωστόσο, όταν αναλάμβανε άλλη προσωπικότητα, το ίδιο παιδί, με το ίδιο αίμα και τους ίδιους ιστούς, έπινε τον ίδιο χυμό χωρίς να εμφανίζει κανένα απολύτως σύμπτωμα ενώ αν η αλλεργική αντίδραση είχε ήδη ξεκινήσει και η μετάβαση σε άλλη προσωπικότητα γινόταν εν μέσω αυτής, τα εξανθήματα άρχιζαν να υποχωρούν. Το σώμα δεν είχε αλλάξει. Η βιολογία παρέμενε η ίδια. Κι όμως η έκβαση ήταν διαφορετική ανάλογα με την προσωπικότητα.

Η δεύτερη ιστορία ανήκει στην Anita Moorjani, η οποία την αφηγείται η ίδια στο βιβλίο της Dying to Be Me. Η Moorjani πάλεψε για τέσσερα χρόνια με λέμφωμα Hodgkin σταδίου 4Β, μια μορφή καρκίνου που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον οργανισμό της. Τον Φεβρουάριο του 2006, οι γιατροί ενημέρωσαν την οικογένειά της ότι της απέμεναν λίγες ώρες ζωής. Τα όργανά της άρχισαν να την εγκαταλείπουν, εμφάνισε πολυοργανική ανεπάρκεια και έπεσε σε κώμα. Ήταν ένα βήμα πριν τον θάνατο. Κι εκεί, σε αυτό το μεταίχμιο ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, βίωσε κάτι που άλλαξε τα πάντα: μια κατάσταση βαθιάς, απόλυτης συνειδητότητας και ενότητας, απαλλαγμένης από τον φόβο και τον πόνο, γεμάτης από μια αίσθηση που δεν μπορεί να αποδοθεί επαρκώς με λέξεις. Σε εκείνη την κατάσταση, λέει πως κατάλαβε ότι ο φόβος, ο χρόνιος, βαθύς φόβος που την διαπερνούσε για χρόνια, ήταν μέρος της αιτίας της αρρώστιας της. Και αποφάσισε να επιστρέψει. Όταν ανέκτησε τις αισθήσεις της, οι γιατροί αντίκρισαν κάτι που δεν μπορούσαν να ερμηνεύσουν: μέσα σε λίγες εβδομάδες, ο οργανισμός της είχε απαλλαγεί από τα σημάδια του καρκίνου. Ελεύθερη από ίχνη νόσου, βγήκε από το νοσοκομείο. Η περίπτωση της δεν είναι μοναδική. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η επιστροφή της, αλλά η ανεξήγητη ιατρικά ανάρρωσή της: οι όγκοι συρρικνώθηκαν κατά 70% μέσα σε τέσσερις μέρες και σε πέντε εβδομάδες ήταν εντελώς ελεύθερη από καρκίνο. Ογκολόγοι που μελέτησαν τα πλήρως τεκμηριωμένα ιατρικά αρχεία της δήλωσαν ότι η χημειοθεραπεία δεν εξηγεί την τόσο σύντομη ανάρρωση της. Η επιστροφή της στη ζωή και την υγεία παραμένει επιστημονικά αναπάντητη.

Και οι δύο ιστορίες έχουν αμφισβητηθεί. Η περίπτωση του Τίμμυ δεν έχει επαληθευτεί με αυστηρά σύγχρονα πρωτόκολλα, και η εμπειρία της Moorjani παραμένει από πολλούς ανεξήγητη παρά τα ιατρικά αρχεία που τη συνοδεύουν. Η επιστήμη οφείλει να διατηρεί την επιφυλακτικότητά της. Ακόμη όμως και υπό αυτό το πρίσμα, το ερώτημα που γεννούν και οι δύο παραπάνω ιστορίες παραμένει θεμιτό και επίκαιρο: πόσο βαθιά μπορεί η συνείδηση να επηρεάσει τη βιολογία;

Σήμερα, η ψυχονευροανοσολογία, μία απο τις νέες επιστήμες που μελετά ακριβώς αυτή τη σχέση μεταξύ νου, εγκεφάλου και ανοσοποιητικού έχει τεκμηριώσει ότι οι ψυχικές καταστάσεις επηρεάζουν τη φυσιολογία με τρόπους πολύ πιο άμεσους από όσο υποθέταμε. Το χρόνιο στρες ανεβάζει τα επίπεδα κορτιζόλης, καταστέλλει ανοσολογικές αποκρίσεις και αυξάνει τους δείκτες φλεγμονής. Η μοναξιά έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει ακόμα και την έκφραση γονιδίων που σχετίζονται με την άμυνα του οργανισμού. Η αλλεργία στο τρίχωμα της γάτας μπορεί να οφείλεται σε κάποιο τραυματικό περιστατικό της παιδικής ηλικίας το οποίο έλαβε χώρα υπό την παρουσία κάποια γάτας. Και πολλά άλλα. Το μυαλό και το σώμα δεν αποτελούν δύο παράλληλους κόσμους που εκτυλίσσονται ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο· βρίσκονται σε διαρκή, αμφίδρομη επικοινωνία.

Οι ιστορίες του Τίμμυ και της Moorjani, λοιπόν, δεν αποδεικνύουν αλλά αποκαλύπτουν γεννώντας ερωτήματα. Δεν υπόσχονται ότι μπορούμε με το νου να επιβληθούμε στο σώμα και να διώξουμε μια ασθένεια. Μας προσκαλούν όμως να σκεφτούμε διαφορετικά για την ταυτότητα, για τον φόβο, για την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, ότι αυτά δεν είναι απλώς ψυχολογικά δεδομένα, αλλά ίσως και βιολογικοί παράγοντες. Ότι οι πεποιθήσεις μας, τα συναισθήματά μας και η εσωτερική μας αφήγηση για το ποιοι είμαστε δεν μένουν εγκλωβισμένα στο μυαλό διαχέονται, με τρόπους που μόλις αρχίζουμε να κατανοούμε, μέσα στο σώμα επηρεάζοντας και κατευθύνοντας αντιδράσεις.

Και ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο μάθημα: όχι ότι ο νους κυριαρχεί επί της ύλης, αλλά ότι η γραμμή που τους χωρίζει είναι πολύ πιο διαπερατή από όσο φανταζόμαστε.

Αν αυτά τα ερωτήματα σας άγγιξαν, υπάρχει ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσετε: το «Πεθαίνοντας Έγινα ο Εαυτός Μου» της Ανίτα Μουρτζάνι, κυκλοφορεί στα ελληνικά και είναι διαθέσιμο στα ελληνικά βιβλιοπωλεία.